12 grudnia 2025 08:28
W swoich zbiorach mam zdjęcie przedstawiające fragment synagogi w Pustelniku (zdjęcie nr 1), które kilka lat temu kupiłem na eBay'u. Jest to jedyny znany mi wizerunek tej części miasta (poza planami projektowymi z 1924 r.), na którym synagoga jest wyraźnie widoczna.
Wczoraj, przeszukując Internet, udało mi się znaleźć kolejną fotografię tej samej budowli, wykonaną jednak z innej perspektywy (zdjęcie nr 2). Budynek widzimy tu z kierunku współczesnych ulic Lisiego Jaru i Małachowskiego, a w głębi kadru znajduje się ulica Stawowa.
• Na zdjęciu widać grupę żołnierzy. Jeden z nich ma przy pasie hełm typu Stahlhelm M35/M40, charakterystyczny dla armii niemieckiej z okresu II wojny światowej. Ich umundurowanie to jasne polowe bluzy i spodnie, typowe dla Wehrmachtu wz. 1936 lub późniejszych. Na ziemi, oparte o plecaki, znajdują się powtarzalne karabiny — najprawdopodobniej Mauser 98k — w standardowym wyposażeniu strzeleckim. Dostrzec można także typowe chlebaki, menażki i ładownice. W tle widoczne są pojazdy odpowiadające wyposażeniu niemieckiemu z lat 40. XX wieku. Żołnierze ustawieni są w sposób typowy dla formowania oddziału do zbiórki.
• Fotografia datowana jest na rok 1942, co pozostaje w sprzeczności z dotychczasową wiedzą o wysadzeniu w powietrze synagogi w Pustelniku przez Niemców jesienią 1939 r. lub na początku 1940 r.
Mimo tej niezgodności zdjęcie stanowi cenne znalezisko i dostarcza pasjonatom lokalnej historii kolejnych emocji oraz nowych możliwości poszerzania wiedzy o naszym mieście.
* Zdjęcie nr 2 pochodzi z zasobów archiwalnych portalu sztetl.org.pl
***********************************************************************
Post scriptum
Dziś przed południem opublikowałem interesujące zdjęcie mareckiej synagogi.
Przyglądając się zdjęciu mareckiej synagogi, trudno oderwać wzrok od szczegółów. Oprócz samej budowli widać niemieckich żołnierzy z ekwipunkiem, najpewniej szykujących się do jakiejś zbiórki lub przegrupowania. Jednak w dolnym prawym rogu fotografii dostrzegłem coś, co mrozi krew w żyłach – prawdopodobnie leży tam dziecko.
W tle widać samochód z czerwonym krzyżem – najpewniej ambulans. Od razu rodzi się wiele pytań: czy to rzeczywiście dziecko? Czy żyje, czy zostało rozstrzelane? Czy ambulans miał z tym cokolwiek wspólnego? A może niemieccy żołnierze dokonali większej egzekucji, której zdjęcie nie pokazuje?
Co Państwo sądzą, patrząc na to zdjęcie?
